Mahmut Hamsici
6 Şubat’taki Kahramanmaraş merkezli zelzelelerde, Adıyaman’da yıkılan İsias Otel ile ilgili davanın birinci duruşması 3 Ocak’ta görülecek.
Aralarında, voleybol turnuvası için kentte bulunan Kuzey Kıbrıslı öğrencilerin de yer aldığı 72 kişinin hayatını yitirdiği olayla ilgili davayı Ada’dan kalabalık bir heyetin izlemesi bekleniyor.
Dava kapsamında hazırlanan iddianamede şüpheliler, “bilinçli taksirle birden fazla insanın vefatına ve yaralanmasına neden olmakla” suçlanıyor.
İddianameyi eksik bulduğunu belirten Kuzey Kıbrıslı aileler ve avukatları ise yargılamanın “olası kast” suçlaması üzerine kurulması gerektiğini savunuyor.
6 Şubat’ta İsias Otel’de ne yaşandı?
Geçmiş yıllarda İsias Otel, Adıyaman’ın kıymetli otellerinden biriydi.
6 Şubat zelzeleleri sırasında otel binası yıkıldı.
Kuzey Kıbrıs’taki Gazimağusa Türk Maarif Koleji’nden Adıyaman’a voleybol turnuvası için giden kız ve erkek voleybol kadrosu oyuncuları, veliler ve öğretmenlerden oluşan 39 kişilik kafile, zelzeleler sırasında burada konaklıyordu.
Burası, cins rehberleri tarafından da tercih edilen bir oteldi.
Depremler sırasında Turist Rehberleri Birliği’nden yaklaşık 40 kişilik bir küme da eğitim için otelde kalıyordu.
Binanın yıkılması sonucu, Kuzey Kıbrıslı öğrenciler ile rehber ve rehber adaylarının büyük kısmını oluşturduğu 72 kişi hayatını kaybetti.
Yaşamını yitiren, çoğunluğu öğrenci 35 Kuzey Kıbrıslı’nın cenazeleri, Gazimağusa’da defnedildi.
Bu vefatlar, kentin 1974’teki savaştan sonraki en büyük toplu kaybı.
Ada’da, hayatını kaybeden öğrenciler “Şampiyon Melekler” olarak anılmaya başlandı.
Kuzey Kıbrıslı aileler hem hukuk gayreti vermek hem de çocukları ismine çeşitli projeler yürütmek gayesiyle Şampiyon Melekleri Yaşatma Derneğini kurdu.
Dernek, davayla ilgili büyük bir kampanya başlattı.
Derneğin, bu kampanya kapsamında toplumsal medyada kullandığı etiket ise #isiasortakdavamız oldu.
İddianame neler var? Bina neden yıkıldı?
Adıyaman Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından hazırlanan iddianame, Aralık başında kabul edildi.
İlk duruşma için 3 Ocak tarihi belirlendi.
İddianamede beşi tutuklu 11 sanık hakkında “bilinçli taksirle birden fazla kişinin vefatına ve yaralanmasına neden olma” cürmünden iki yıl sekizer aydan, 22 yıl altışar aya kadar mahpus cezası talep ediliyor.
Dosyada, Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Mühendislik Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü’nün hazırladığı uzman raporu da bulunuyor.
BBC Türkçe’nin incelediği iddianameye nazaran göre 1993’te otelin ruhsatı konut olarak alındı lakin ruhsat, 2001’de otel olarak yenilendi.
Raporda; kolon ve kirişlerin etriye aralıkları, kanca özellikleri, bindirme uzunlukları, ankraj ve kenetleme uzunluklarıyla ilgili eksikliklerin bulunduğu, donatı ayrıntısı eksikliklerinin binanın yıkılma nedenlerinden biri olabileceği, beton basınç dayanımlarının gerekli koşulları sağlamadığının tespit edildiği belirtildi.
Dosyaya nazaran 2016’da binaya ruhsatsız kat eklendi ve sarsıntı güvenliği göz arkası edilerek yapılan bu kat, yapının taşıyıcı sistemine ek yük getirdi.
Sanıkların binanın üretim tarihinde geçerli olan Sarsıntı Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik temellerine gereğince uymadıkları belirtilen iddianamede, periyot prestijiyle bilim ve fennin gerektirdiği teknik kurallara karşıt davranarak binanın yıkılmasında kusurlarının bulunduğu tabir edildi.
KTÜ Mühendislik Fakültesi İnşaat Mühendisliği Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ahmet Can Altunışık, geçtiğimiz günlerde davadan bağımsız olarak gazetecilere yaptığı açıklamada, İsias Otel ile ilgili “Binanın yıkılış halinin, kovayı kaldırdıktan sonra kumun yayılış hali üzere olduğunu görebiliyorsunuz” dedi.
Kuzey Kıbrıs’taki cenaze töreni
Bilinçli taksir ve mümkün kast ortasındaki fark nedir?
Ceza hukukunda şuurlu taksir ve muhtemel kast kavramlarının ikisi de istenmeyen bir sonucun gerçekleşebileceğine dair öngörüye dayanıyor.
Bilinçli taksirde öngörülmesine karşın istenmeyen sonucun gerçekleşmeyeceği inancıyla hareket edilmesi, muhtemel kastta ise istenmeyen sonucun öngörülmesi lakin bunun kabullenilmesi kelam konusu.
BBC Türkçe’ye konuşan İsias Otel davasındaki müşteki avukatlarından Deniz Özbilgin, bu farkı şöyle açıklıyor:
“Örneğin trafikte kaza yapmayı ya da birine çarpmayı istemiyorum ancak kendime de o kadar güveniyorum ki makas atmak ve sürat hududunu aşmak üzere kural ihlalleri yapabiliyorum. Bu müteahhit ya da bu fenni mesuller (Yapıyı denetleyen kişiler) işlerini düzgün yapmazken, elbet ki birilerinin ölmesini istemediler lakin sonuçta birileri öldü. ‘Burada şuurlu taksir var’ deniyor. Yani bunun olacağını öngörebilirlerdi fakat istemiyorlardı. Kilit söz bu, öngörebilirlerdi ancak istemiyorlardı. Mümkün kastta ise öngörüyor, istemiyor fakat umursamıyor. Münasebetiyle bizce bir kasıt var.”
Kuzey Kıbrıslı aileler davaya nasıl yaklaşıyor?
Olayda 14 yaşındaki kızı Serin’i kaybeden, kendi de enkazdan yaralı olarak kurtulan Doğu Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Pervin Aksoy İpekçioğlu, iddianame için “gayet yüreksiz bir formda yazılmış” yorumunu yapıyor.
Ailelerin ve avukatların öncelikli talebi, şüphelilerin şuurlu taksir değil muhtemel kasıt üzerinden yargılanmaları.
BBC Türkçe’ye konuşan Prof. Dr. İpekçioğlu, bu taleplerini şu biçimde gerekçelendiriyor:
“Yapı açısından birçok usulsüzlük var. Bürokratik açıdan da bir sürü hukuka karşıtlık var. Münasebetiyle bu kadar usulsüzlük, bu kadar hukuka karşıtlık üst üste geldiğinde mümkün kast dışında öteki bir kusur tipinin uygulanması mümkün değil.
“Binanın imaline 1993’te başlandı. 1996 Türkiye sarsıntı haritasında Adıyaman ikinci derece risk bölgesi olarak yer aldı. Ve siz bunu 2001’de otele çevirirken hiçbir tedbir almıyor, hiçbir analiz yapmıyor, güçlendirme vs. yapmıyorsunuz. Binayı sağlam yaptığınızı ve zelzeleye güçlü olduğunu argüman ediyorsunuz sonra şuurlu taksirle yargılanıyorsunuz. Bu mümkün değil.
“Bilinç taksirde öngördüğünüz sonucu önleyebileceğiz kanısıyla hareket edersiniz. Nasıl önleyeceklerdi ki? Neye güvendiler ki? Mümkün kast dediğimiz kusur cinsinde ise evet istediğiniz bir sonuç değildir, lakin sonuçları da umursaz, istek gösterirsiniz, ‘Olursa olsun’ dersiniz.”
Avukat Özbilgin, şuurlu taksir ile muhtemel kast ortasında önemli bir ceza farkı olduğunu, mümkün kastta istenen cezanın 20-25 yıl mahpusa kadar çıktığını aktarıyor.
Prof. Dr. İpekçioğlu ise ceza konusunda şunları ekliyor:
“Bilinçli taksir, en çok iki yıl ile on beş yıl ortası bir ceza öngörür. En üst biçimde halde işlendiği için belirli oranda bir arttırma olabilir. Bunun da en yüksekten olduğunu fazedersek, yirmi iki buçuk yıl yapıyor. Ancak bu esasen yatarı değil. Bunun uygun hal indirimi var, şartlı salıverme durumu var vs. Münasebetiyle azamî verilen cezaya nazaran bunun yedi, sekiz, dokuz yıl üzere bir yatarı olur. Düşünün, Turizm ve Kültür Bakanlığı’nın tekraren kontrol yapıp dört yıldız verdiği bir otel yıkılıyor ve yetmiş iki can ölüyor.”
Prof. Dr. İpekçoğlu, zelzeleden çabucak sonra Kuzey Kıbrıslı yetkililerin binadan karot ve demir örnekleri aldığını, Kuzey Kıbrıslı akademisyen ve uzmanlarla kendilerinin de kapsamlı bir bilimsel rapor hazırladıklarını ve bunu mahkemeye sunacaklarını söylüyor.
‘Şüpheli yelpazesi genişlemeli’
Kuzey Kıbrıslı aileler ve avukatları, muhtemel kast dışında ikinci taleplerinin ise kuşkulu yelpazesinin genişlemesi olduğunu söylüyor.
Onlara nazaran, yalnızca müteahhit ve fenni mesullerin (Yapıyı denetleyen kişi) yargılanması kâfi değil.
Prof. Dr. İpekçoğlu birçok eksiğine karşın binaya yapı ruhsatı verilmesinin büyük bir sorun olduğunu savunuyor:
“Bir bina yapacaksınız, belediyeden müsaade almanız lazım. Ruhsatının verilebilmesi için birden çok imza gerekiyor. Ayrıyeten bir yer etüdü yok. 1993 yılında verilen bir statik plan yok. Aile apartmanı olarak inşaatına başlanan bir binayı 2001’de otele çevireceksiniz ve hiç düzgün hesap yapmayacaksınız. Çalakalem verilen raporla ‘Bu temeller, bu kolonlar, bu binanın yükünü taşır’ diye evraka evrak vereceksiniz ve buna dayanarak karşılığında yapı ruhsatı alacaksınız. Benim bunu anlamam mümkün değil. Bu binanın imalinde tüm kusurlu olanlar baştan sona yargılanacaklar.”
Avukat Deniz Özbilgin, 1999 Marmara Depremi’nden sonraki yargılamalarda da yalnızca müteahhitlerin üzerinde yoğunlaşıldığını, bunun yanlış olduğunu, yalnızca İsias Otel değil tüm 6 Şubat sarsıntısı davalarında yelpazenin genişlemesi gerektiği görüşünde:
“Müteahhiti tutukladım, ‘Oh bitti’ deniyor. Bu çok vahim. Evet, müteahhitler sorumlu. Lakin yalnızca onların yargılanması yeni yıkımları engelleyecek mi? Haydi şuurlu taksir ve kastı geçtim, diyelim ki, şahsen taammüden bir müteahhit, ‘Bir bina yapayım da zelzele olsun da içinde beşerler ölsün’ dedi. Müteahhit müebbeti aldı. Pekala bu, ailelerin içini soğutacak mı ya da adalet yerini bulmuş olacak mı?
“Biz istiyoruz ki bu davalarda verilecek kararlar ile bundan sonra materyalden çalma, projeye terslik, plana karşıtlık, imara terslik vs. üzere her tıp etaptaki sorumlular yargılansın ve insanların elleri, ayakları titresin, uykuları kaçsın. Bir daha bunu yapamasınlar.”
‘Sonuna kadar gideceğiz’
Ailelerin verdiği bilgiye nazaran Kuzey Kıbrıs’tan yaklaşık 80 kişilik bir küme, 3 Ocak’ta başlayacak duruşma için Adıyaman’a gidecek.
Kafilede aile üyeleri dışında, gazeteciler, siyasetçiler ve bürokratların da yer alması bekleniyor.
Prof. Dr. İpekçioğlu, Kuzey Kıbrıslı aileler olarak birlikte hareket ettiklerini ve olayın sonuna kadar takipçisi olacaklarını söylüyor:
“Aslında otel değil, toplu mezar inşa ettiler. Lakin öğrenecekler, insan hayatının ucuz olmadığını öğrenecekler. Bizim durmaya niyetimiz yok. Burada şampiyon olan çocukları ödül diye mevte gönderdiler. Bunu bir anne olarak hazmetmem mümkün değil. Bu iş nereye kadar giderse gitsin, biz sonuna kadar gideceğiz.”