Moda Sahnesi’nin yeni oyunlarından biri olan ‘Selmin Zeki Hanım: Hasta Adamın Kızı’, izleyicilerle buluşmaya devam ediyor. Mürüvet Esra Yıldırım’ın yazdığı oyunda sahnede Yeliz Kuvancı yer alıyor.
Osmanlı İmparatorluğu’nun son yıllarına tekabül eden 19. yy sonu ile 20. yy başında İstanbul’da bir yalının müştemilatında geçen oyun, imparatorluğun son yıllarındaki siyasi gündemin gündelik omurdaki aile ve kadın-erkek münasebetlerine nasıl sirayet ettiğini anlatıyor.
‘Selmin Zeki Hanım: Hasta Adamın Kızı’ oyununun direktörü Onur Ünsal’la oyunu, periyot bayanlarının yaşadıkları problemleri ve Selmin Zeki Hanım’ın aşka bakışını konuştuk.
Onur Ünsal ‘UZUN SOLUKLU BİR PROJENİN BİRİNCİ OYUNU’
‘Selmin Zeki Hanım: Hasta Adamın Kızı’ nasıl ortaya çıktı? Oyunu sahnelemeye nasıl karar verdiniz?
Oyun, Kemal Aydoğan ile Mürüvet Esra Yıldırım’ın tanışmasıyla ortaya çıkıyor. Kemal abi Moda Sahnesi’nde uzun soluklu bir projenin birinci oyununu yazması için Esra’yla konuşuyor. Esra da bu metinle geliyor. Benim dahil olmadığım birinci evresi bu biçimde gerçekleşiyor. Akabinde repertuar için Kemal abinin gönderdiği oyunların ortasında bu metin benim ilgimi çekiyor ve Kemal abi de direktörlüğünü bana devrediyor. Ben de üzerine çalışmaktan çok memnun olduğum bir metne sahip oluyorum.
Yeliz Kuvancı’nın tek kişilik performansı da alkışı hak ediyor. Onunla yolunuz nasıl kesişti?
Ben Yeliz’i uzun müddettir bilirim, o da beni bilir fakat bu türlü bir arkadaşlığımız yoktu. Oyun için aklıma geldi, konuştuk ve Yeliz de derhal projeye dahil olmayı kabul etti. Yolumuzun daha evvelce kesişmesi gereken biriyle böylece arkadaş olduk. Performansının alkışı hak edeceğinden adım üzere emindim.
‘DÜŞÜNCEMİZE DERİNLİK KATTI’
Sahnede bir de kanuncu var. Müziği banttan kullanmak yerine sahnede bir müzisyeni ağırlamaya nasıl karar verdiniz?
Bu kararlar Kemal ağabeyle oyun üzerine konuşurken vardığımız kararlar. ‘Dönemin Sesi’ üzerine yaptığımız konuşmaları hatırlıyorum. Müzikleri oyunda ne maksatla kullanacağımızı konuştuk. Esra da zati metne 7 adet müzik yerleştirmişti. Bu seslerin, müziklerin ve bunları çalan çalgıcının oyunla ve seyirciyle kurabileceği bağı düşündük ve yolumuz Betül Kaplanoğlu ile kesişti. Esra ve Betül benim de biraz yabancısı olduğum bu yapıtlara bizi ruhen çok yaklaştırdı. Fikrimize derinlik kattı diyebilirim. Betül bizi daima oyunun dünyasına götürdü. Çok maharetli bir kanuncu.
Selmin Zeki Hanım, Osmanlı’nın son periyotlarında kendi halinde yaşayan genç bir bayanken şartlar onu politize edip farklı bir dünyaya taşıyor. Biraz bundan bahsedelim mi?
Evet, Esra’nın da yazdığı üzere ‘Hasta Adamın Kızı’ kıssası bu. 1922 tarihinde son buluyor oyun. Yani Osmanlı’dan Türkiye Cumhuriyet’ine geçişteyiz. Hiç kimse için kolay olmamış. Aslında bahsimizin bir taraf olmakla ilgisi yok. Esra sadece intihar masası kurduracak bir fenomeni takip ettiriyor bize.
Dönem bayanlarının yaşadıkları problemlerle günümüz bayanlarının yaşadıkları meseleler ortasında pek bir fark yok. Bunu nasıl açıklamak gerekir sizce?
Tarihteki insanlardan daha zeki ya da daha hisli olduğumuz yanılsamasını ortadan kaldırmak gerekiyormuş meğerse. Bilgiye daha fazla erişiyor olabiliriz fakat insan vücudu her devirde birebir tıpkı. Manifestolar keskinleşememiş olsa bile bayan hareketi natürel ki var. Lakin bu hareketi o devirdeki duygulanımlardan da anlamaya çalışabilirmişiz meğerse. İster inançlı ister gayrimüslim ister yalı bayanı ister Cumhuriyet sevdalısı ister Abdülhamid hayranı. Esra merkeze intihar eden bayanlardan birini koyuyor ve yaşananları onun etrafında örüyor. Çok beğenilen.
Oyunun en dikkat cazip kısımlarından biri Selmin Zeki Hanım’ın aşka bakışı. Aşk onun için bir cins meşaleye dönüşüyor ve kendini var etme seyahatinde önünü aydınlatıyor güya diyebilir miyiz?
Diyebiliriz. Aşk ve cinsellik, tüm toplumsal kıymetleri sınıfları yıkabilmenize yardımcı olan bir his galiba. Aşkın yaşanma şekilleri o kadar farklı ki. Hele sosyo-kültürel baskılar altında. Meşalen de oluyor mezarın da. Lakin duygusu daima yüksek ve yaşamaya dair. Her şeyin “geçmişle” ve “ölümle” ve “atalarımızın hikayeleriyle” ve “toprağın altına olan borcumuzla” sonlandırıldığı yerlerde aşk çoğunlukla bunlarla bir savaş biçimini de kazanıyor. Alain Badiou bir kitabında “aşk” için “artık bu dünyaya karşı bir deney” olduğunu söylüyordu. Zira aşk yaşamak ister. Cenneti bu dünyaya getirir. Cennete sahip olmak için hayatının sona ermesi gerektiğine inanıyormuş üzere görünmüyor güya.
‘FEMİNİZMİ ENTELEKTÜEL HUDUTLARDAN TAŞIRMAK’
Oyunun sonunda sahneye yansıtılan, Osmanlı’nın son yıllarında artan bayan intiharlarına ait makale modülü epey etkileyici. Bu husustaki yorumunuz ne?
Gerçekten çok çarpıcı. Özgürlük hissinin yelpazesini mi açıyor desem, hamaseti mi tanımlıyor desem, feminizmi entelektüel hudutlardan taşırıyor mu desem, hislerimizi sahiden kayıp mı ettik sanki mı desem bilemiyorum. Esra burada oyuna süper bir alıntı katıyor. Bu oyunun yazılma sebebi için bakılabilecek bir kaynak da öneriyor. Bütün oyunun hangi gerçeğe ilişkin olduğunu hatırlatıyor. Yani bu o kadar karışık bir mevzu ki burada bir şey söyleyip gelişmemiş fikrimi sabitlemek istemiyorum. Okumak, bakmak daha fazla izleyip şahit olmak gerekiyor. Ben bu oyunun öğrencisi üzereyim, herkesi de bu hisle oyuna çağırıyorum.
Yönetmenliğin yanında oyunculuk ve çevirmenlik da yapıyorsunuz. Bu branşlar birbirini nasıl besliyor, avantajları ve dezavantajları neler?
Ben aslında oyuncuyum. Direktörlüğüm çok yeni. Ancak bu branşlarla uğraşmak fevkalade geliştiriyor beni. Daima söyler ve tavsiye ederim; bir oyunun çevirisine oturmak, bir oyuncunun yapabileceği en hoş ısınma. Hiçbir çevirimi basmadım zira hedefimiz bu değil. Gayemiz sahneye yardımcı olması. Edebiyatla boğuşmak, müellifle, oyunla yakınlaşmak. Tekrar tavsiye ediyorum. Oturun metnin başına, saatlerinizi harcayın. Tiyatro bilmeyen, oyunu asla konuşturamayan berbat tercümanlardan de kurtulmuş olursunuz. Gelsin linç.
Bize öbür oyunlarınızdan ve yeni çalışmalarınızdan bahseder misiniz?
Moda Sahnesi’nde ‘Babamı Kim Öldürdü’ devam ediyor. Tekrar Moda Sahnesi’nde yeni bir oyunda oynamak için hazırlanmaya başladım. Koffi Kwahule’nin bir oyunu. Kemal Aydoğan yönetecek. Tavsiye etmiyorum. Kemal abi hariç kavrayan yok şimdi. (Gülüyor) tiyatro.iN’le de çalışıyoruz. ‘Anne’ oyununu yönettim orada. ‘Kim Bu Ben’ oyununda da oynuyorum. Hepsinden çok memnunum. Dijital mecralarda işlerimiz oluyor, onların reklamını buradan yapmaya gerek görmüyorum. Budur…
