Necibe Güler
Seyfettin Araç’ın ikinci romanı ‘Unutulmuş Topraklar’, SRC Kitap tarafından yayımlandı. Bu romanında da bilinen klasik roman üslubunun dışına çıkan Araç, okurunu dört yetim çocuğun ve babalarının serüvenine davet ediyor.
Seyfettin Araç’la ‘Unutulmuş Topraklar’ı ve edebiyatın misyonunu konuştuk.
Bir edebiyatçının sorumluluğu nerede başlar? Edebiyat anlayışınızın çerçevesini çizer misiniz?
Her şeyden evvel âlâ edebi eserler ortaya koymaktır edebiyatçının misyonu. Yaşadığı toplumun hassasiyetlerini göz arkası etmeden eşit yurttaşlık manifestosuna sadık kalmaktır. Zira bir müellifin kalemi onun hem vicdanı hem karakteri hem de dünya görüşü, ideolojisidir. Yazdım bitti ile olmuyor birden fazla vakit. Herkes sustuğu vakit bile edebiyatçılar susmamıştır, tarihte buna binlerce örnek verebiliriz. Benim edebiyat anlayışım ve bakış açım; salt gerçek sanat yapıtları ortaya koymak. Çağın ötesinde eserler var etmek, sanatın bizatihi kendisi için uğraş sarf etmek. Muharrir, sanat için üretmeyecek ve topluma ışık tutmayacaksa aydın olmasının manası nedir?
“Oyun çağında vefatla uyuyup vefatla uyanan çocuklar”ın romanını yazdınız. Sözcükler makus yazgıların akışını değiştirebilir mi?
Bir romanın, binlerce yıllık oturmuş bir sistemin yarattığı yazgının akışını değiştirebileceğine pek inanmıyorum. Güzel bir eser ortaya koyan bir muharririn düşündüğü tek şey, şayet toplumun duyarlığına seslenebilmişse; ilgiyi o hususa, o bölgeye yahut o beşere, insanlara çekebilir, o kadar. Bu hususta başarılı olabilmesi de yapıtın başarısına bir biçimde bağlıdır. Ayrıyeten ‘belli bir duyarlığı yansıtan yapıtlar, toplumsal şuuru yükseltir’ umudu tüm yazarlarda olduğu üzere bende de daima var, var olmaya da devam edecek.
‘ACILI COĞRAFYALAR HARİTASI’
Güneydoğu’yu ‘Unutulmuş Topraklar’ olarak nitelendirdiniz. Bu unutulmuşluğun nedenleri malum. Lakin coğrafyanın genetiğinin de tesiri yok mu bu terk edilmişlikte?
Birçok etken var kuşkusuz. Lakin kendinizi seksenli yıllarda oralarda ömrünü geçiren biri olarak hayal edin. Ana lisanınız, gelenekleriniz, bildikleriniz ve yaşama uğraşınızdan diğer elinizde tek bir şey yok. Köyünde sürgün kalmış, hastalıkla, açlıkla, yoklukla baş çaba ediyorsunuz. Elinizde avucunuzda üç beş hayvan, birkaç dönüm kıraç tarla. Romanda Azmi de bu türlü bir karakter değil mi? Sonra siyaset ve silahlı güçler üzerinde oynanan türlü oyunlar. Sonrası da aslında dünyanın şahit olduğu acılı coğrafyalar haritası.
‘BİR TARİKAT NASIL BİRLEŞTİRİCİ BİR GÜÇ OLABİLİR?’
Sağ siyaset dini, birleştirici öge olarak gördüğü için bölgedeki tarikatçı ögelere takviye veriyor. Bu siyasetler için ne söylersiniz?
Bir muharrir olarak niyetlerimi kitaplarıma yansıtmaya çalışıyorum. Bir aydın olarak katıldığım toplantı, seminer ve konferanslarda ne düşünüyorsam açıklıkla söz ediyorum. Tarikatların bu ülkeye götüreceği yer Taliban Afganistanı’nın bir gibisi olabilir. ‘Unutulmuş Topraklar’ bunların da sıkıntısını çekiyor. Bu tuhaf bir döngü. Dinle bir gelecek tasavvur etmeyi ne bu ülke nede bu bölge hak ediyor. Bir tarikat nasıl birleştirici bir güç olabilir? Herkes o tarikatlara inanıyor mu sanıyor, bu ufku ve bu stratejiyi çizenler?
Unutulmuş Topraklar, Seyfettin Araç, 390 syf., SRC Kitap, 2023. Romanın Batılı karakteri mühendis Adnan Beyefendi, “İnsanın tek kimliği olur, o da vicdanı” diyor. Bize bu ifadeyi açar mısınız?
Bu cümle aforizmalar yazdığım, aforizmalarla ilgili profesyonel bir grup çalışması yaptığım devirde aklıma gelen ve romana dahil ettiğim bir cümle oldu. Hayli güçlü bir tabir. Romanı okuyanların bu cümleyi beğenmeleri ve paylaşımlarında bu söze yer vermeleri gururumu okşadı. Öte yandan Adnan Beyefendi ile düşünmemiz gereken bir öbür problem de, Doğu’ya gelen her bürokratın yahut memurun tek kimlik, üst kimlik üzere kavramların üzerinde çok durmaları ve bunu halka empoze etmeye çalışmaları.
Bunu eleştiriyorsunuz.
Tabii ki! Bir beşere dışarıdan yüklediğiniz kimliğin ne değeri var? İnsanın iki hali vardır; ya uygun biridir ya da kötü! Bir öteki deyişle ya vicdanının yönettiği insandır ya da vicdanı kararmış biri. O yüzden Adnan beyefendi Batı’dan gelen bir yönetici olarak yapılan haksızlıklara baş kaldırırken kimlik konusunun bu kadar büyütülmesini de eleştiriyor ve insanın vicdanına yüklüyor bu durumu.
‘EDEBİYAT, BARIŞ VE KARDEŞLİĞİN LİSANINI YARATIR’
Edebiyatın barışa, hoşluğa ve güzelliğe hizmet etmesi üzere net bir misyonu var mıdır?
Edebiyat, barışın ve kardeşliğin lisanını yaratır; onu kullanır, onun aracılığıyla yaşanası bir dünya tasavvur eder. O yüzdendir ki Afrika’da bahtsız halkların yaşadıkları bizim yüreğimize yük olur. Doğu’nun kuş uçmaz kervan geçmez bir mecrasında bir çocuğun gözünden akan yaş, Batı’da çok farklı şartlarda yaşayan bir diğer çocuğun gözyaşına neden olabilir. İşte bu etkiyi yaratır edebiyat.
Eğlendiren ve hoşça vakit geçiren bir faaliyetten öte bir şeydir diyorsunuz.
Bunu tüm samimiyetimle söylüyorum; edebiyatın bittiği bir dünyada hayat biter, medeniyet biter, sağduyu biter, her şey biter. O vakit beşerler nelerle meşgul olur? Ulaşılması çok kolay rengarenk toplumsal medya, tanınan kültür, ucuz sohbetler ve ekranlardaki sabah programlarıyla oyalanır. Kara para aklamalarının, kısa yoldan zenginliklerin seyircisi haline gelir. YouTuberlar, influencerlar ve en nihayetinde karanlık odaklar tarafından yönetilen bireyler haline gelirler. Edebiyat hisarının yıkıldığı alanda cehalet cirit atar. Bilgisizliğiyle ömür tüketen toplumlar nefes alamaz hale gelir. Edebiyatı duyarlıklarımız yaratır ve yönetir. İnsanın insan oluşudur bu tıpkı zamanda!
Güneydoğu’da bir yerlinin yaşadığı hayat var bir de Batı’dan oraya giden resmi görevlilerinki. ‘Unutulmuş Topraklar’ buna çok sık vurgu yapıyor. Pekala nasıl aşılabilir bu sorun?
Gerçekten uzun yıllar boyunca, Doğu bu ülkenin çalışan bölümü için sürgün yeriydi. Bunu sinemalarda ve birçok kitapta da görebiliriz. Mardin’e endişeyle gelip de sonra huzur bulduğu için dönmek istemeyen birçok eğitimciler tanıdığım üzere, geldiği andan dönüşüne kadar insanları tahkir edip zulmeden, sevgisiz insanları da gördüm. Bu bir yara ve maalesef çok derinleşti. Gücü elinde bulunduranlar bu sorunu çözmek isteselerdi medyası, aydını ve siyasetçisiyle çoktan başarırdı. Meğer Unesco’nun yaşayan dünya mirası olarak ilan ettiği Mardin muazzam bir kent. Orada yaşayan beşerler, son derece misafirperver ve kadirşinas. Lakin Batı’da yaşayan insanlarımız bu gerçeği ne kadar biliyor, orası tartışılır.
‘DOĞU’DA SİSTEME TESLİM OLMAYAN TEK BİR KİŞİ BİLE AYAKTA KALAMADI’
Romanın kıymetli figürlerinden Neriman Hanım, eşi için “Unutulmuş toprakların unutulmuş ağası” diye bir tabir kullanıyor. Bölgenin ağaları bile unutulmuş mu?
Ağalık artık doğuda, yerini çoktan dini ögelere, tarikat başkanlarına bıraktı. Ağalıkla yönetilen köylerde çağdaş, çağdaş ağa görmek aslında pek mümkün değildi. Sadık Ağa bu sistemin dışında bir karakter. Eğitimini Batı’da tamamlamış, Avrupa’nın birçok kentini gezmiş, oralarda yaşamış. Lakin ağası olduğu toprakları ve halkını dönüştürmek için büyük bir uğraş veriyor. Yalnızca ağalar değil Doğu’da sisteme ve güce teslim olmayan tek bir kişi bile ayakta kalamadı. Ya Batı’ya göç ettiler ya da kendi topraklarında unutulmuşluklarına teslim oldular.
Sadık Ağa’ya nazaran halk hayatı yaşamıyor adeta ölmek için hayatın süratle geçmesini bekliyor. Hayat da mı yenildi bu topraklarda?
Son yıllar için net bir şey söyleyemem. Teknolojinin getirdikleriyle, yapılan yollarla tahminen hayat biraz daha kolaylaşmış olabilir. Onun dışında değişen bir şey yok. Ve lakin hayatı yalnızca mevte kavuşmak için bekleyenler daima var, olmaya da devam edecekler. Zira kaderciliklerini o tarikat pirleri besliyor. Biraz insanca yaşamayı öte dünyaya çoktan bırakmaya hazırlar.
‘Unutulmuş Topraklar’a dair okurlarınıza bir ipucu vermek ister misiniz?
Elbette. ‘Unutulmuş Topraklar, her şeyden evvel hoş bir periyot romanı. Okurlar, kendilerini seksenli yılların Mardin’inde, çorak topraklarda, yatılı okul sıralarında, ranzaların ortasında yetim çocuklarla şeyleri yaşayacaklar. Uçsuz bucaksız bir vakit seyahatine davet ediyorum onları. Umudun peşine düşüp yanılmalarını istemiyorum fakat gerçek karakterler ve gerçek öykülerle bezeli bir romanda kaybolacaklar, işte bunu vaat ediyorum. Bahtsız coğrafyanın, bahtsız çocuklarının, bahtsız vakitleri.
